له‌سه‌ر ڕێککه‌وتنه‌ ئه‌منییه‌که‌ی نێوان عێراق و ئه‌مریکا تا ئێستا گه‌لێ شت نووسراوه‌ و گوتراوه‌. له‌ زۆر جێگادا ناوی جیا جیا له‌م ڕێککه‌وتننامه‌یه‌ نراوه‌ و لێکدانه‌وه‌ی جۆراوجۆریشی بۆ کراوه‌. دیاره‌ هه‌ر لایه‌نه‌ و به‌پێی بۆچوون و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیشیه‌وه‌ ته‌ماشای ئه‌م ڕێککه‌وتننامه‌یه‌ ده‌کات. کارێکی وه‌هاش گه‌لێ ئاساییه‌ و چ قسه‌یه‌کی له‌سه‌ر نییه‌. خودی ئه‌و ڕێککه‌وتننامه‌یه‌ کێشه‌ و گفتوگۆ و ناته‌بایی زۆری له‌سه‌ر بووه‌ و، ته‌نانه‌ت دوای واژۆکردنی به‌راییشی له‌ لایه‌ن وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عێراق هوشیار زێباری و باڵیۆزی ئه‌مریکا له‌ عێراق ڕایان کرۆکه‌ر، هێشتا بابه‌ته‌که‌ به‌ گه‌رمی باسی ده‌کرێت و لایه‌نگر و ڕه‌تکه‌ره‌وه‌ و ناحه‌زانیشی به‌ڵگه‌ و بیانووی هه‌مه‌چه‌شنی بۆ دێننه‌وه‌.
سه‌باره‌ت به‌ ڕۆڵی کورد و کاریگه‌ریی ڕێککه‌وتننامه‌که‌ له‌سه‌ر پاشه‌ڕۆژی کوردستان و ئه‌گه‌ر و پێشهاته‌کانیش، تا هه‌نووکه‌ بیروڕای لێك جیاواز و ناکۆک له‌مه‌ڕ ئه‌و پرسانه‌ش هاتوونه‌ته‌ ئاراوه‌. له‌سه‌ر ئاستی سه‌رکردایه‌تی و ده‌سه‌ڵاتدارانی کورد له‌ باشوور و ڕێکخراو و حیزبه‌ سیاسییه‌کان، ده‌کرێ بڵێین به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی له‌گه‌ڵ مۆرکردنی وه‌ها ڕێککه‌وتننامه‌یه‌کدان. ڕه‌نگه‌ جارناجار بۆچوونی جودا له‌و باره‌یه‌وه‌ بێته‌ پێشه‌وه‌، به‌ڵام وه‌ک گوتم کورد به‌ گشتی، به ‌تایبه‌تیش سه‌ران و هێزه‌ قسه‌ڕۆیشتووه‌کان، هه‌میشه‌ مه‌یلیان به‌لای ڕێککه‌وتننامه‌که‌وه‌ بووه‌ نه‌ک پێچه‌وانه‌که‌ی. هه‌ڵبه‌ت ترسی کورد له‌ دواڕۆژ و بیرکردنه‌وه‌ش له‌ کاره‌سات و مه‌رگه‌ساته‌کانی ڕابردووی، هۆی سه‌ره‌کی هه‌ڵوێست نواندنێکی وه‌هایه‌.
من له‌سه‌ر هه‌ر هه‌مان بابه‌ت پێشتر نووسراو و شتم بڵاو کردۆته‌وه‌، چ له‌ ماڵپه‌ڕه‌ کوردییه‌کان یانیش له‌ بڵاوکراوه‌کانی ناوخۆی کوردستان، بۆیه‌ لێره‌دا نامه‌وێ شته‌کان دووباره‌ بکه‌مه‌وه‌، به‌ڵکو له‌ لایه‌نێکی تری ئه‌م ڕێککه‌و‌تننامه‌یه‌وه‌ بۆ مه‌سه‌له‌که‌ ده‌چم.
دوای ئه‌وه‌ی که‌ ڕێککه‌وتننامه‌که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی سه‌ره‌تایی نه‌ک کۆتایی له‌ به‌غدا واژۆ کرا، وته‌بێژی لیستی هاوپه‌یمانی کوردستان فریاد ڕه‌واندزی له‌ لێدوانێکدا بۆ نیوزماتیک ئاشکرای کرد که‌ له‌سه‌ر داخوازیی کورد، ئه‌مریکا ڕازی بوو به‌ندێکی نێو ڕێککه‌وتننامه‌که‌ هه‌موار و زیاد بکات، که‌ به‌و پێیه‌ ئه‌مریکا په‌یوه‌ست ده‌بێت به‌ پاراستن و به‌رگریکردن له‌ سیسته‌می فیدراڵی که‌ ئێستا له‌ عێراقدا هه‌یه‌. هه‌روه‌ها ڕێگه‌ له‌ هه‌ر هه‌وڵێک ده‌گرێت که‌ له‌ لایه‌ن هه‌ندێک لایه‌نی سیاسی هه‌وڵی به‌زاندنی ده‌درێت.(سایتی په‌یامنێر، 18ـ11ـ2008). دیسان هه‌ر هه‌مان هه‌واڵ له‌ ماڵپه‌ڕی تایبه‌تی هاوپه‌یمانی کوردستان بڵاو کراوه‌ته‌وه‌ و ئاماژه‌ش به‌وه‌ کراوه‌، که‌ له‌سه‌ر داوای هاوپه‌یمانی کوردستان ده‌سته‌واژه‌ی (سیسته‌مه‌ دیموکراتییه‌ ئیتیحادییه‌ ده‌ستوورییه‌که‌ی)، له‌ دێباجه‌ی ڕه‌شنووسی ڕێککه‌وتننامه‌که‌ زیاد کراوه‌. هه‌ر له‌ درێژه‌ی هه‌واڵه‌که‌دا هاتووه‌ که‌ قسه‌که‌ری فه‌رمیی هاوپه‌یمانی کوردستان ئه‌وه‌ی ڕوون کردۆته‌وه‌، زامنکردنی ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ له‌ ڕێککه‌وتننامه‌که‌دا لایه‌نی ئه‌مریکی ناچار ده‌کات تا داکۆکی له‌ سیسته‌می سیاسیی نوێ له‌ عێراقدا بکات، که‌ له‌ لایه‌ن هه‌ندێ هێزی سیاسی له‌ عێراق و ده‌ره‌وه‌ی عێراقیش دووچاری هه‌ڕه‌شه‌ بۆته‌وه‌. هه‌ر به‌ بۆچوونی ڕه‌واندزی بێت ئه‌وه‌ی که‌ له‌م ڕێککه‌وتننامه‌یه‌دا هاتووه‌ هه‌ردوو لا(عێراق و ئه‌مریکا) ناچار ده‌کات تا پێیه‌وه‌ پابه‌ند بن. (ماڵپه‌ڕی تایبه‌ت به‌ هاوپه‌یمانی کوردستان، به‌ عه‌ره‌بی، 18ـ11ـ2008).
جا لێره‌دا هه‌ر بۆ زانیاری و ئاگاداربوون و دڵنیابوون له‌م پرسه‌ش سه‌یری ماڵپه‌ڕی جۆراوجۆری دیکه‌م کرد. هه‌روه‌ها خودی ڕێککه‌وتننامه‌ مۆرکراوه‌که‌ی نێوان ئه‌مریکا و عێراق، کرۆکه‌ر و زێباریم خوێنده‌وه‌. ئه‌و ڕێککه‌وتننامه‌یه‌ که‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی له‌سه‌ر سایتی Pukonline بڵاو کرابۆوه‌، به‌ کوردییه‌که‌ی شتێکی وای لێ ده‌رده‌چێت: (ڕێککه‌وتنی چوارچێوه‌ی ستراتیژیی په‌یوه‌ندی دۆستایه‌تی و هاوکاری نێوان کۆماری عێراق و وڵاته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا). له‌ به‌رایی و دێباجه‌ی ڕێککه‌وتننامه‌که‌دا ته‌نیا یه‌ک جار به‌ عه‌ره‌بی ناوی (العراق الموحد الفیدرالی ـ عێراقی یه‌کگرتووی فیدراڵی) هاتووه‌. له‌ یه‌که‌م وشه‌ی ناو ڕێککه‌وتننامه‌که‌وه‌ تا دوایین وشه‌ی به‌ زه‌ڕه‌بینیش ناوی کورد، کوردستان یانیش (حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان) نابینرێن. هه‌روه‌ها به‌ جاران جه‌خت له‌سه‌ر سه‌روه‌ری و یه‌کگرتوویی خاکی عێراق کراوه‌ته‌وه‌، دیاره‌ بێ ئه‌وه‌ی باس له‌ تایبه‌تمه‌ندێتی باشووری کوردستان و گه‌له‌که‌ی بکرێت. (بۆ زیاتر ئاگاداربوون بڕوانه‌ سایتی ناوهاتوو، 18ـ11ـ2008).
من که‌ قانوونناس و پارێزه‌ر و شاره‌زای ئه‌م بواره‌ نیم، لێ دڵنیام پسپۆڕ و چاوکراوانی دیکه‌ی کورد گه‌لێ وردتر ڕه‌شنووسی ڕێککه‌وتننامه‌که‌ ده‌خوێننه‌وه‌ و زیاتریش هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌سه‌ر ده‌که‌ن. ده‌بێ دان به‌وه‌شدا بنێم ئه‌ز وه‌ک کوردێکی کوردستانی، هه‌رنا مینا کاربه‌ستانی کورد، ئه‌وه‌نده‌ که‌یفم به‌م جۆره‌ ڕێککه‌وتننامانه‌ی نێوان عێراقی داگیرکه‌ری به‌شێکی کوردستان و ئه‌مریکای عه‌ودالی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ سیاسی و سه‌ربازی و ئابوورییه‌کان نایه‌ت. ئاخر چۆن ڕێککه‌وتننامه‌یه‌ک دڵم خۆش بکات که‌ ته‌نانه‌ت ناوی نه‌ته‌وه‌ و نیشتمانه‌که‌شمی تێدا نه‌بێت؟!

ستۆکهۆڵم 18ـ11ـ2008
mehabadkurdi@hotmail.com
مه‌هاباد کوردی