ڕیفۆرم، چاکسازی. ئه‌و باسه‌یه‌که‌ئێستا ته‌واوی میدیای کوردی داگیر کردووه‌، له‌زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری چاوپێکه‌وتن و لێدوانی ده‌سه‌ڵاتدارانی حکومه‌تی هه‌رێم و حیزبه‌سیاسییه‌کاندا باس له‌چاکسازی له‌به‌ڕێوه‌بردندا ده‌کرێت. هیچ که‌سێکیش خۆی به‌به‌رپرسی ئه‌و باره‌ناله‌باره‌نازانێت که‌ئێستا بووه‌ته‌خۆره‌و جه‌سته‌ی ئه‌م حکومه‌ته‌هه‌رێمایه‌ته‌ییه‌ی کوردی گرتۆته‌وه‌.
ئه‌وه‌ی که‌به‌زه‌قی دیاره‌و وه‌کو ڕێکخراو یان باڵێکی ناو حیزب کاری له‌سه‌ر ده‌کات، ڕیفۆرمه‌کانی ناو(ی.ن.ك)ه‌. هه‌ڵبه‌ته‌چاکسازی کردن مه‌به‌ست له‌ئۆپۆزسیۆن یان جێگره‌‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات نییه‌ بۆ گۆڕینی، به‌ڵکو هه‌مان لایه‌ن یان حیزب یان گروپ و تاقمن، لێ (ده‌یانه‌وێت) یان ویستی دوباره‌داڕشتنه‌وه‌و ده‌ستکاری کردنی ئه‌دای به‌ڕێوه‌بردنه‌له‌سه‌ر بنیادی جیاوازی له‌بیرکردنه‌وه‌و شێوه‌ی مامه‌ڵه‌کردندا‌، گه‌ر نا هه‌مان ستراتیجیه‌ت و هه‌مان ناو و هه‌مان شته‌.
خه‌ڵکی کورد به‌درێژایی ده‌یان ساڵ پشتیوانی له‌حوکمی خۆیی کردووه‌، باجی ته‌واوی ئه‌و گه‌نده‌ڵییه‌یان داوه‌که‌به‌رهه‌می سیاسه‌تێکی خێڵه‌کییه‌، سه‌رکردایه‌تی کردنی کورد له‌لایه‌ن خێڵه‌وه‌کاریگه‌رییه‌کی خراپی هه‌بووه‌، دیاره‌مه‌به‌ست له‌خێڵ ته‌نها خودی خێڵ ناگرێته‌وه‌به‌ڵکو که‌لتووری خێڵ له‌چوارچێوه‌یه‌کی فه‌لسه‌فی و به‌ڕێوه‌بردندا که‌به‌مێژوویه‌کی دوور و دێژدا تێپه‌ڕیوه‌و چووه‌ته‌قاڵبی حیزب و ڕێکخراوه‌وه.
حیزب و ڕێکخراوه‌کوردییه‌کان به‌نه‌ته‌وه‌یی و ئاینی و چینایه‌تییه‌وه‌، زاده‌ی خێڵن، ئه‌مانه‌به‌هۆی ئه‌وه‌ی نه‌یانتوانیوه‌له‌چوارچێوه‌و که‌لتووری خێڵ ده‌رچن به‌رهه‌مێکی خێڵه‌کییان بۆ به‌ڕێوه‌بردن پیاده‌کردووه‌، کاتێکیش ده‌یانه‌وێت ڕیفۆرم له‌ئه‌دای کارکردن و به‌ڕێوه‌بردندا بکه‌ن، به‌دڵنیاییه‌وه‌له‌ڕیفۆرمی خێڵ تێناپه‌ڕن.
ئاشکرایه‌کورد له‌هه‌رێمه‌که‌یدا حکومه‌تێکی تایبه‌ت به‌خۆیان پێك هێناوه‌که‌مامه‌ڵه‌و شێوه‌ی به‌ڕێوه‌بردنیان تایبه‌ته‌به‌ خۆیان و له‌هیچ جێگه‌یه‌کی ئه‌م دنیایه‌دا و به‌درێژایی مێژوو ته‌نها ئه‌وان توانیویانه‌ئه‌وه‌نیشانی دنیا بده‌ن که‌نه‌ته‌وه‌یه‌ك چه‌ندین خێڵی جیاواز سه‌رکردایه‌تی بکات و له‌سه‌ر هیچیش کۆك نه‌بن، هه‌ر ڕێکه‌وتنێکیش بکرێت له‌نێوانیاندا ئه‌وا ته‌نها له‌هه‌ندێ لایه‌ن و شێوه‌دا یه‌ك ده‌گرن، لێ له‌ڕاستیدا جیاوازن، ئه‌و ڕێکه‌وتنه‌ی نێوان پارتی و یه‌کێتی نمونه‌یه‌کی به‌رچاوه‌ و هاتاکو ئێستا به‌ته‌واوی له‌حکومه‌تدا یه‌کیان نه‌گرتووه‌.
خێڵه‌کان له‌‌حیزبه‌کانیاندا هه‌میشه‌بانگه‌شه‌ی چاکسازی ده‌که‌ن، یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستانیش وه‌کو خێڵێك بانگه‌شه‌ی ڕیفۆرم ده‌کات، چونکه‌له‌به‌ڕێوه‌بردنی خێله‌کیدا ژنان ئه‌و مافه‌یان نییه‌داوای ده‌سه‌ڵات بکه‌ن، له‌م ڕیفۆرمیسته‌خێله‌کییانه‌ی ناو یه‌کێتی نیشتیمانیشدا ژنان هه‌ر هه‌مان ژنانن و گۆڕانیان به‌سه‌ردا نه‌هاتووه‌. چونکه‌ئه‌وه‌ی به‌ڕوونی دیاره‌له‌ناو ئه‌ندامانی مه‌کته‌بی سیاسی ئه‌م حیزبه‌دا ته‌نها ژنێکیش نییه‌، ئیتر ئه‌م خێڵه‌ڕیفۆرمانه‌گۆڕانکاری یان چاکسازی له‌کوێدا ده‌که‌ن، به‌مه‌رجێ هه‌تاکو ئێستا هیچ پرۆژه‌یه‌کیان بۆ چاره‌سه‌رکردنی ئه‌و کێشه‌گه‌وره‌و زه‌قه‌نییه‌.ده‌بوو پرۆژه‌یه‌کیان پێشکه‌ش بکردایه‌هه‌ر هیچ نه‌بێت به‌خاڵێك ده‌ستنیشانی ئه‌وه‌یان بکردایه‌و به‌نیسبی له‌سه‌دا ئه‌وه‌نده‌یان بۆ ئه‌و مه‌حشه‌ره‌ی که‌له‌حیزبه‌که‌ی ئه‌واندا هه‌ڵواسراوی پشتوێنی پیاوه‌کانیانن دیاری بکردایه‌.
ڕیفۆرم له‌ناو حیزبێکی خێڵه‌کیدا چۆن ده‌توانێت سه‌رهه‌ڵبدات و جێ به‌جێ بکرێت گه‌ر خودی ئه‌و خێڵه‌ئاماده‌ی گه‌شه‌کردن نه‌بێت و پیلانێکی یه‌کلاکه‌ره‌وه‌ی بۆ دانه‌ڕێژرابێت؟. گه‌ر ڕیفۆرمه‌کانی ناو یه‌کێتی نیشتیمانی ده‌یانه‌وێت به‌ڕاستی چاکسازی بکه‌ن، ئه‌وا پێویسته‌ڕیفۆرم له‌بیرکردنه‌وه‌و ئه‌دا و شێوه‌ی به‌ڕێوه‌بردن و هه‌نگاوه‌کورته‌کانی خۆیاندا بکه‌ن. پێویسته‌هه‌نگاو له‌حیزبی بوونی خێڵه‌وه‌به‌ره‌و نه‌ته‌وه‌بوونی حیزبه‌وه‌هه‌ڵهێنن.
پێویسته‌ڕیفۆرمه‌کانی ناو یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان ئه‌وه‌یان بیر نه‌چێت که‌یه‌کێتییه‌که‌یان خێڵێکی که‌مێ پێشکه‌وتوو و جیاوازه‌له‌چاو خێڵه‌ڕکابه‌ره‌که‌ی به‌رامبه‌ریان، ئه‌و خێڵه‌ی دی که‌له‌چوارچێوه‌ی پارتی دیموکراتی کوردستاندایه‌توانای به‌رگه‌گرتنی هیچ جۆره‌چاکسازییه‌کی خێڵه‌کی نییه‌، هه‌ر جۆره‌پێشهاتێکی چاوه‌ڕوان نه‌کراو زیان ده‌گه‌یه‌نێته‌خێڵێکی که‌مێك مۆدێرن.
گه‌ر ڕیفرمی خێڵ ته‌نها بریتی بێت له‌لابردنی که‌سه‌کان و له‌ئه‌نجامی بوددجه‌زۆر و زه‌وه‌نده‌که‌ی کوردستان سه‌ری هه‌ڵدابێت، ئه‌وا نه‌کردنی چاکتره‌. چونکه‌که‌لتووری خێڵ پێویستی به‌گۆڕانه‌نه‌کو ئه‌دای به‌ڕێوه‌بردنی خێڵ، یان سه‌رکردایه‌تی کردنی.
گه‌ر مشت و مڕی ناو ڕیفۆرمه‌کانی خێڵه‌کوردییه‌کان له‌ئێستادا له‌سه‌ر کورسییه‌کانی خێڵ بن، له‌سه‌ر چۆنێتی به‌کارهێنانی ده‌سه‌ڵات بێت، ڕیفۆرم نییه‌. به‌ڵکو هه‌وڵی لادانی چه‌ند سه‌رکرده‌یه‌کی خێڵه‌. پێویسته‌ڕیفۆرمه‌کانی ناو یه‌کێتی ئه‌وه‌بێننه‌وه‌پێش چاوی خۆیان که‌چۆن ده‌توانن گۆڕانکاری له‌بیرکردنه‌وه‌ی خه‌ڵکی کوردستاندا بکه‌ن؟، چۆن ده‌توانن که‌لتووری خێڵ بگۆڕن؟، چۆن ده‌توانن پێشهاته‌کان ببینن و دووربینانه‌بڕواننه‌داهاتووی گه‌له‌که‌یان؟.چۆن ده‌توانن گوێ بگرن و خه‌ڵکی تر قبوڵ بکه‌ن؟،گه‌ر ئه‌وانیش هه‌ر هه‌مان گروپ و کۆمه‌ڵه‌خه‌ڵکی ساڵه‌های ساڵی پێش چاوی خه‌ڵك بن جیاوازییان چییه‌؟، کاتێك هه‌مان ئه‌و که‌سانه‌ی خاوه‌نی کورسی بوون له‌حکومه‌تدا و له‌حیزبیشدا هه‌مان کورسییان پێ بدرێته‌وه‌که‌واته‌ته‌نها گۆڕینی که‌سه‌کان بوون. تۆ بڵێ ی ئه‌م که‌سانه‌له‌کاتی خۆیدا گه‌لێ توانایان هه‌بووبێت و به‌کاریان نه‌هێنابێت، تۆ بڵێ ی ئه‌مانه‌به‌رده‌وام خه‌ریکی چاکسازی بووبێتن و ئێمه‌پێمان نه‌زانیبێت؟.
که‌لتووری خێڵ پێویستی به‌گۆڕینی ڕیشه‌یی هه‌یه‌، پێویستی به‌بڕیاری یه‌کلاکه‌ره‌وه‌هه‌یه‌، پێویستی به‌سه‌رکردایه‌تی کردنی ئه‌و شۆڕشه‌هه‌یه‌، پێویستی به‌سه‌رکرده‌یه‌، پێویستی به‌پرۆژه‌و ستراتیژیه‌ته‌، پێویستی به‌دیدگا نوێکانه‌، پێویستی به‌گه‌نجان و ژنانه‌، پێویستی به‌هه‌وڵ و تێکۆشانه‌، پێویستی به‌ده‌رچوونه‌له‌بڕیاری ناو ژووره‌تاریکه‌کان، پێویستی به‌قوربانی دانه‌، پێویستی به‌ئازایی و ئازادی هه‌یه‌. پێویسه‌ڕیفۆرمیسته‌کانی ناو یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان کۆتی ڕۆشنبیری خێڵ بشکێنن و ده‌رگا بۆ هۆشیاری نه‌ته‌وه‌بوون بکه‌نه‌وه‌، ئه‌وان گه‌ر ده‌یانه‌وێت چاکسازی بکه‌ن پێویسته‌کلکه‌کانی خۆیان ببڕن، ئه‌و کلکانه‌ی بێجگه‌له‌وێنه‌یه‌کی ناشیرین چیدیکه‌نیشان به‌خه‌ڵك ناده‌ن.

لوقمانی حاجی که‌ریم