تاڵه‌بانی له‌گه‌ڵ سه‌دام حسێندا
info@shrova.com     

11 Jan 2010
"ئه‌زمون بێ تیۆری کوێره‌ به‌ڵام تیۆری بێ ئه‌زمون ته‌نها گه‌مه‌یه‌کی هزرییه‌ ‌" ئیمانوئێل کانت

گره‌وی مه‌عریفی له‌ پانتایی کایه‌ گشتییه‌کاندا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ داخۆ له‌ نێوان سیاسه‌ت و رۆژنامه‌گه‌ریدا په‌یوه‌ندییه‌ک هه‌یه‌ یان نا. به‌ڵکو گره‌و له‌سه‌ر چۆنێتی ده‌رکه‌وتنه جۆراوجۆره‌کانی ئه‌و په‌یوه‌ندییه و باڵاده‌ستی لایه‌نه‌کانی‌‌ و بنه‌ماکانی ره‌وایه‌تی وه‌رگرتنی ئه‌و باڵاده‌ستیه‌یه‌‌. بۆ ده‌ستپێکی دووان له‌سه‌ر‌ بابه‌تێکی له‌و جۆره‌ پرسی گرنگ و سه‌ره‌کی ده‌کرێت ئه‌وه‌بێت که‌ له‌ کام په‌یوه‌ندیدا رۆژنامه‌گه‌ری ده‌بێته‌ به‌شێک له‌ کایه‌ گشتییه‌کان و له‌کوێدا له‌گه‌ڵ سیاسه‌ت ناوچه‌یه‌کی به‌ریه‌ککه‌وتن دروستده‌کات ، پاشتر ئه‌گه‌ر و ستراتیژی ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ی که‌وا له‌رۆژنامه‌گه‌ری ده‌کات ببێته‌‌ زمانحاڵی ئه‌و رایانه‌ی که‌ پێیان وایه‌ له‌ توانای مه‌عریفه‌ی مرۆڤه‌کاندایه‌ که‌ له‌ ( هیچ کوێوه‌‌ ته‌ماشای ژیان بکه‌ن).
گومان له‌وه‌دانییه‌ که‌ به‌ ئاسته‌م بواره‌ مه‌عریفییه‌کان ده‌توانن له‌ گه‌ڵ به‌شی دووه‌می ئه‌م پرسه‌دا هاوڕا بێنه‌وه‌ که‌ داکۆکی له‌بێلایه‌نی و توانای بێلایه‌نبوون ده‌کات له‌ هه‌ڵبژاردن و پیشاندانی به‌شه‌کانی واقیع و ریزبه‌ندیکردنی ئه‌و پیشاندانه‌. ئه‌م پرسه‌ له‌ سروشتی خۆیدا زیاتر له‌و به‌رژه‌وه‌ندیانه‌وه‌ نزیکه‌ و داکۆکی لێده‌کرێت که‌ خواستی باڵکێشانیان هه‌یه‌ به‌سه‌ر ده‌رکه‌وتن و ره‌وایه‌تی وه‌رگرتنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی تردا، بۆیه‌ جێگای خۆیه‌تی که‌ له‌ هه‌ر سۆنگه‌یه‌که‌وه‌ بێلایه‌نی بانگ ده‌درێت له‌وێ به‌دوای ناسینه‌وه‌ی پرۆسه‌ی په‌راوێزکردنه‌کاندا‌ بگه‌ڕێین و گومان له‌سه‌رله‌به‌ری مه‌رامه‌کانی ئارگومێنتی بێلایه‌نی بکه‌ین، ئه‌گه‌رنا ئه‌وه به‌شی یه‌که‌می‌ پرسی بابه‌ته‌که‌یه‌‌ که‌ گرنگه‌ روونتر سه‌باره‌تی وتووێژبکرێت تا رۆژنامه‌گه‌ری بگه‌ڕێنرێته‌وه‌ ناوکۆیی هه‌ڵسوڕانی خۆی له‌ پراکتیکدا.

خه‌سڵه‌تی سه‌ره‌کی رۆژنامه‌گه‌ری له‌ پراکتیکدا، کاتێک ده‌که‌وێته‌ سنووری کایه‌ گشتییه‌کانه‌وه،‌ له‌ نوێنه‌رایه‌تیکردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کی تایبه‌تی زیاتر هیچیتر نییه‌. ئه‌م نوێنه‌رایه‌تییه‌ ته‌نها و ته‌نها لایه‌نی ئایدۆلۆژی، وتار و به‌رهه‌مه‌ شیکارییه‌کان ناگرێته‌وه‌ به‌ڵکو دروستکردنی هه‌واڵ ، ریزبه‌ندی بابه‌ته‌کان ، وێنه‌ی ناو بابه‌ته‌کان و ئه‌و به‌ڵگانه‌ش که‌ ده‌خرێنه‌ به‌رده‌م رای خوێنه‌ر. بۆیه‌ پاش دادرانی رۆژنامه‌گه‌ری به‌ لایه‌نداری هه‌ر هه‌وڵ و بانگه‌شه‌یه‌ک بۆ بوونه‌ زمانحاڵی کایه‌ گشتییه‌کان گوتار و کرده‌یه‌کی ستراتیژییه‌ و مه‌رامی پاوانخوازی و به‌ یه‌ک ره‌هه‌ندکردنی کایه‌ گشتییه‌کانه‌، ئه‌گه‌ر سه‌رچاوه‌ی ره‌وایه‌تی سه‌ره‌کی خۆی له‌ به‌هاکانی ئازادی و مافدا پراکتیک نه‌کات و نه‌بێته‌ چاودێری سه‌ره‌کی به‌سه‌ر ده‌سه‌لاتی ئیداری و سیاسییه‌وه‌. ئه‌گه‌رنا ئه‌وه‌‌ کاتێک‌ که‌ رۆژنامه‌گه‌ری نوێنه‌رایه‌تی به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو له‌ده‌ست ده‌دات به‌ئاسانی ده‌بێته‌ به‌شێک له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌زگایه‌ک ،ده‌سته‌یه‌ک، ئایدۆلۆژیایه‌ک ته‌نانه‌ت که‌سێکیش. ئه‌م ده‌رکه‌وتنه‌ی رۆژنامه‌گه‌ری ده‌رکه‌وتنێک نییه‌ که‌ ته‌نها به‌زۆری لۆژیکی چه‌ند دێڕێک دروستکرابێت به‌ڵکو هه‌مانکات گه‌ڕانه‌وه‌یه‌کیشه‌‌ بۆ ئه‌زمونی پێکه‌وه‌ژیانی رۆژنامه‌گه‌ری و په‌یوه‌ندییه‌ ده‌سه‌ڵاتییه‌کان، له‌ جوگرافیا جیاوازه‌کاندا، و له‌ ئێستا وله‌ مێژودا.


له‌ راستیدا دۆخی چاوه‌ڕوانکراو بۆ سه‌نگی رۆژنامه‌گه‌ری له‌توانای گۆڕینی داتاکاندایه‌ بۆ زانیاری ئه‌وه‌ش به‌به‌شداریپێکردنی رای گشتی له‌رێگای سه‌رنجڕاکێشان و راڤه‌کردنی بابه‌ته‌کان، ئه‌م کاره‌ی رۆژنامه‌گه‌ری له‌خۆیدا بێ کێشه‌ نییه‌ چونکه‌ پرۆسه‌ی دۆزینه‌وه‌ و هه‌ڵبژاردنی داتاکان و کردنیان به‌ زانیاری وابه‌سته‌و زاده‌ی دونیای رۆژنامه‌نوس و ده‌زگاکانی رۆژنامه‌گه‌رییه‌ و ده‌رخستنی دۆخێکی بابه‌تی نییه‌ به‌ڵکو به‌شداریپێکردنێکی تری دونیابینین و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ به‌ کایه‌کانی ئه‌دنێشه‌ی هاوڵاتی.

ده‌کرێت بۆ تێگه‌شتن له‌ بارودۆخی باو و ده‌سه‌ڵاتی باڵا، داتاکان له‌ په‌راوێزه‌وه‌ بهێنرێنه‌ ناوه‌ند که‌ له‌خۆیدا من پێموایه‌ پرۆسه‌یه‌کی ساناتره‌ له‌هه‌ر واتادانێکیتر به‌و داتایانه‌ی که‌دۆخی هه‌نوکه‌یی باو به‌هه‌ند وه‌ریان ناگرێت و نابنه‌ زانیاری لای هاوڵاتی و دام و ده‌زگاکان. به‌ڵام ئه‌و داتایانه‌ی که‌له‌ده‌ره‌وه‌ی خواستی ده‌سه‌ڵاتدار و بۆچوونی باو له‌په‌راوێزدا ده‌ژین به‌شێکن له‌ پرۆسه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی پانتاییه‌ک بۆ ره‌خنه‌ له‌ دۆخی باو که‌ جۆرێکن له‌ تێگه‌شتنی جیاواز یان به‌ڵگه‌ی دژ به‌ تێزی ناسێنراو وه‌ک سه‌لمێندرا و یه‌کلایی بوه‌وه‌.
لێره‌دایه‌ که‌ رۆژنامه‌گه‌ری به‌شێکی زیندووه‌ له‌ رای گشتی و کایه‌ گشتییه‌کان و چیتر خاوه‌نی لایه‌نه‌ و بێلایه‌ن نییه‌.لێره‌دایه‌ که‌ رۆژنامه‌گه‌ری چالاکییه‌کی فکری به‌رده‌وامه‌ که‌ توانای خوێندنه‌وه‌ و سه‌ر له‌نوێ واتادانی هه‌یه‌ به‌دۆخی باو.

رۆژنامه‌گه‌ری چالاکییه‌ک نییه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی سنوره‌کانی ئازادی و ماف، له‌ سیستێمی دیموکراتیدا، به‌ڵکو چالاکییه‌کی سنوردارکراوه‌ به‌ توانای ره‌وایه‌تی وه‌رگرتن له‌ پرینسیپه‌کانی دیموکراتی و هه‌ڵسوڕانێکه‌ له‌سه‌ر هه‌ردوو ته‌وه‌ری چاودێری ده‌سه‌ڵاتی باڵا و به‌شداریپێکردنی هاوڵاتی له‌ ئازادی بیرورای ره‌خنه‌یی سه‌باره‌ت به‌ په‌یوه‌ندییه‌ ده‌سه‌ڵاتییه‌کان. هه‌روه‌ک(کێنت ئاسپ) پرۆفیسۆری بواری سیاسه‌ت و رۆژنامه‌گه‌ری لێکیده‌داته‌وه‌ ناکرێت‌ دروستکردنی ئه‌جێندای سیاسی و رای گشتی ته‌نها له‌رێگای رۆژنامه‌نوس و باڵاده‌ست بوون و که‌وتنه‌ چه‌قه‌وه‌ی رۆژنامه‌نوسه‌وه‌ به‌ڕێوه‌بچێت، سه‌رباری ئه‌وه‌ی که‌ رۆژنامه‌نوسانیش وه‌ک سیاسه‌تمه‌داران متمانه‌ی هاوڵاتیانیان له‌ده‌ست داوه‌، چونکه‌ ئه‌وکات سنوره‌کانی چالاکیه‌کانی سیاسه‌ت و رێکخراوه‌ سیاسییه‌کان ده‌به‌زێنێت و له‌سه‌ر زه‌مینه‌یه‌کی بێره‌وایه‌تی کار ده‌کات، به‌تایبه‌ت که‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک له‌سه‌ر دیموکراتی. به‌واتایه‌کیتر رۆژنامه‌گه‌ری ( میدیا) سه‌رچاوه‌ی ره‌وایه‌تی، ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی پیاده‌ی ده‌کات به‌ جێگرتنه‌وه‌ی رێکخراوه‌ سیاسیه‌کان و ده‌زگاکانی کۆمه‌ڵگای دیموکراتی، ره‌وانییه‌ و ئه‌نجامی په‌یدابوونی ده‌سته‌بژێری رۆژنامه‌گه‌ر و میدیاییه‌. لێره‌وه‌ ده‌کرێت ببینین چۆن رۆژنامه‌گه‌ری وه‌ک ده‌ربڕینێکی پرینسیپه‌کانی ئازادی بیرورا و چاودێری ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ، که‌ له‌ پێکهێنه‌ره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی دیموکراتین ، کاتێک رۆڵی دام و ده‌زگا سیسییه‌کان ده‌بینێت و ده‌بێته‌ داڕێژه‌ری ئه‌جێندای سیاسی هه‌ر خۆی ده‌بێته‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک له‌سه‌ر دیموکراتی.

به‌ رای من ئه‌و سنوربه‌زاندنه‌ له‌لایه‌ن رۆژنامه‌گه‌رییه‌وه‌، کرده‌یه‌ک نییه‌ که‌ ده‌سه‌ڵاته‌ باڵا و باوه‌کانی کۆمه‌ڵگا لێی بێ ئاگابن و پشکێکیان نه‌بێت له‌و گه‌مه‌یه‌دا.به‌ڵکو ده‌توانم بڵێم ئه‌و هه‌وڵانه‌ی رۆژانه‌ ده‌درێن بۆ ناساندنی رۆژنامه‌گه‌ری وه‌ک داکۆکیکه‌ر له‌به‌رژه‌وه‌ندی گشتی و ئاراسته‌که‌ری رای گشتی و بابه‌تیی و بێلایه‌ن، خۆیان له‌ چه‌ندین په‌یوه‌ندی ده‌سه‌ڵاتیدا حه‌شارداوه‌ که‌ په‌یوه‌ندییه‌ ئابوری و سیاسییه‌کان له‌ هه‌ر په‌یوه‌ندییه‌کیتر زیاتر کاریگه‌ریان به‌سه‌ریه‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌رچی په‌یوه‌ندییه‌ ئابورییه‌کانه‌ ئه‌وا له‌چه‌ندین روه‌ه‌وه‌ خۆی کوتاوه‌ته‌ ناو رۆژنامه‌گه‌ریییه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی ئاراسته‌کردنی رای گشتی و تێپه‌ڕاندنی چالاکییه‌ ئابوورییه‌ رێپێدراو و رێپێنه‌دراوه‌کان.


ده‌سه‌ڵاته‌ ئابورییه‌کان، پاش که‌وتنه‌ گه‌ڕی پرۆسه‌ی به‌کۆمه‌ڵایه‌تیکردنی سه‌رمایه‌، زیاتر له‌هه‌ر کاتێکیتر بایه‌خ به‌ دروستکردنی رای گشتی و ئاراسته‌کردنی ده‌ده‌ن، ئه‌مه‌ش به‌ مه‌رامی ئاراسته‌کردنی سه‌واو مامه‌ڵه‌ی پشکی کۆمپانیا گه‌وره‌کان و جڵه‌وکردنی بڕیاری خاوه‌ن پشکه‌کان، له‌ڕێگای هه‌ڵبژاردن و داڕشتنی هه‌واڵ و پرۆسه‌ی دروستکردنی زانیاری له‌ داتاکان. هاوکات یاریکردن به‌ زانیاری و به‌ڵگه‌ زانستییه‌کان و ئاراسته‌کردنی ته‌نانه‌ت توێژینه‌وه‌ زانستییه‌کانیش که‌ له‌ کایه‌ ئابووریه‌کانی رۆژنامه‌گه‌ریدا زۆر به‌ به‌ربڵاوی به‌کارده‌هێنرێت بۆ دروستکردنی گوشار له‌سه‌ر قانونه‌ ئابورییه‌کان و سازاندنیان له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ فراوانخوازییه‌کانی ئابووری بازاڕدا.

له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا رۆژنامه‌گه‌ری هێنده‌ی راسته‌وخۆ له‌ ریگای زانیارییه‌کانه‌وه‌ ده‌یه‌وێت وێنه‌یه‌کی خوازراوی واقیع، به‌ په‌یوه‌ندی به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابورییه‌کانه‌وه‌، بکاته‌ وێنه‌ی باڵاده‌ست و باو ئه‌وه‌نده‌ش خواستی ده‌رخستنی هه‌واڵی سیاسی و ئاراسته‌کردنی رای گشتی هه‌یه‌ بۆ سه‌رله‌نوێ پاوانکردنی چالاکییه‌ ئابورییه‌کان.
لێره‌دایه‌ که‌ دیموکراتی و هاوڵاتی له‌ئه‌گه‌ری نه‌بوونی میکانیزمێک بۆ چاودێریکردنی رۆژنامه‌گه‌ریدا له‌ رێگای خستنه‌ژێر پرسیاری زانیارییه‌ په‌خشکراوه‌کان له‌به‌رده‌م مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌دان. ئه‌گه‌ر لایه‌ن و ده‌زگاکانی کۆمه‌ڵگای دیموکراتی چالاک و کارا نه‌بن ئه‌وا سنوری کاری رۆژنامه‌گه‌ری ئاراسته‌کراو به‌مه‌رامه‌کان و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی ئابووری ‌تێده‌په‌ڕێت بۆ داگیرکردنی سه‌رجه‌م وێنه‌جیاوازه‌کان سه‌باره‌ت به‌کایه‌ جیاوازه‌کانی چالاکییه‌ ئه‌ندێشه‌یی و پراکتیکییه‌کان.

هه‌رچی په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌کانه‌ وابه‌سته‌یه‌کی ته‌واوی گرتنه‌ ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی ئیداری سیاسی و مانه‌وه‌ و درێژه‌دانن به‌و ده‌سه‌ڵاته، ئه‌وه‌ش له‌رێگای ره‌واجدان به‌ نه‌خشه‌ سیاسییه‌ دیاریکراوه‌کان و به‌رز راگرتنی وێنه‌ی ده‌سته‌بژێری سیاسی و کاره‌کته‌ره‌ هه‌ڵسوڕینه‌ره‌کانی دام و ده‌زگا سیاسییه‌کان.ئه‌م مه‌یله‌ی سیاسه‌ت وا له‌ ده‌سه‌لاتی سیاسی ده‌کات که‌‌ هه‌میشه‌ خۆی بکێشێت بۆ له‌ ئاوێزانگرتنی ئه‌و مۆدێلانه‌ له‌ مۆراڵ و رای گشتی که‌ له‌ کایه‌ گشتییه‌کاندا ره‌واجێکیان ده‌کرێت هه‌بێت، که‌ بێگومان له‌ دیارترینیان خواستی بوونی چاره‌سه‌رێکی ته‌نهایه‌ ، له‌ هه‌ڵوێستێکی سیاسی دیاریکراو و به‌رجه‌سته‌دا ، بۆ له‌به‌رچاوگرتنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیاوازه‌کان. له‌م ناوکۆییه‌دا ئه‌وه‌ی سیاسه‌ت تیایدا کورتی هێناوه‌ و نه‌ی پێکاوه،‌ بێگومان هه‌وڵی به‌رده‌وامی ساناکردنه‌وه‌ و به‌ کۆنکرێتکردن و به‌دۆگمکردنی ئه‌و چاره‌سه‌ره‌یه‌ له‌ دروشمی سیاسی و پلانی سیاسیدا. هۆی ئه‌م به‌لادا رێچونه‌ی سیاسه‌ت له‌ په‌یوه‌ند به‌ کایه‌ گشتییه‌کانه‌وه‌ له‌ ره‌هه‌ندێکیدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌وت تێگه‌شتنی سیاسه‌تمه‌دار له‌ سروشتی ئه‌و هه‌قیقه‌ته‌ فه‌لسه‌فی و کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی که‌ له‌کایه‌ گشتییه‌کاندا به‌رهه‌م ده‌هێنرێت. سیاسه‌ت وه‌ک چالاکی له‌ پێکهاتیدا هه‌میشه‌ بارگاوییه‌ به‌ ویستێک بۆ سه‌قامگیری و کۆبونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌ ده‌ستی ده‌سته‌بژێر و بگره‌ ئه‌گه‌ر بۆشی بڕه‌خسێت تاکه‌ که‌سدا به‌ڵام ئه‌و هه‌قیقه‌تانه‌ی که‌ له‌ کایه‌ گشتییه‌کاندا به‌رهه‌مدێن، وای لێچاوه‌ڕێده‌کرێت،‌ به‌رهه‌می دانوستانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیاوازه‌کان و زاده‌ی دیالۆگ و بیرورا گۆڕینه‌وه‌بن، که‌ ده‌کرێت له‌ هه‌ر ده‌رفه‌تێکی ره‌خساودا به‌ پێی ره‌وتی دانوستان و ده‌رفه‌تی گونجاو بۆ دیالۆگ گۆڕانکاریان به‌سه‌ردابێت،

لێره‌وه‌ چیتر خواستی سیاسه‌ت بۆ داگیرکردنی سه‌رجه‌م پانتاییه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی ته‌بایی و هه‌قیقه‌ت هه‌مانکات خواستێکیشه‌ بۆ به‌هێزکردنی پێگه‌کانی به‌رژه‌وه‌ندی سیاسه‌تمه‌دار، به‌ تایبه‌تی کاتێک سیاسه‌ت ده‌بێته‌ پیشه‌ی ده‌سته‌بژێرێکی دیاریکراو و له‌رێگای په‌یوه‌ندییه‌ خزمگه‌راییه‌کانه‌وه ‌(نیپۆتیزم) کاراکته‌ر به‌رهه‌م ده‌هێنێت و داده‌بڕێت له‌ بوونی وه‌ک گۆڕه‌پانێك بۆ هه‌ڵسوڕان و خۆسه‌لماندنی هه‌ر تاکێک یان هاوڵاتییه‌ک. له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا چیتر ئه‌وه‌ سیاسه‌تمه‌داره‌‌ که‌ خۆبه‌خۆ خۆی هه‌ڵده‌داته‌ سه‌ر کۆڵی کۆمه‌ڵگا وه‌ک ئومێدبه‌خش و ماڵ وێرانکه‌ر هه‌م روخساری خۆی پڕ ده‌کات له‌ خه‌نده‌ به‌رامبه‌ر به‌ هاوڕاکانی و هه‌م گرژی سیمای نیشانی ناکۆکه‌کان ده‌دات.

له ئاکامی ئه‌م جۆره‌ تێگه‌شتنه‌دا له‌ په‌یوه‌ندی رۆژنامه‌گه‌ری و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ده‌توانین بڵێین که‌ له‌ کوێدا خواستی رۆژنامه‌گه‌ری و سیاسه‌ت ده‌بنه‌ هاوڕێ هه‌ر له‌وێشدا پرۆتۆکۆلێک له‌ نێوان ئه‌م دوو لایه‌نه‌دا ده‌نوسرێته‌وه‌ که‌ ده‌کرێت هاوبه‌شترین خاڵ هه‌وڵه‌کانی هه‌ردوولابن بۆ به‌رهه‌مهێنانی ته‌نها هه‌قیقه‌تێک به‌ناوی هه‌مومانه‌وه‌ و نۆره‌دانی سیاسه‌تمه‌دار و رۆژنامه‌نوس بێت به‌یه‌کتری بۆ نوێنه‌رایه‌تیکردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی یه‌کتر. تێگه‌شتن له‌م په‌یوه‌ندی و پرۆتۆکۆله‌ ‌ شاراوه‌یه‌ خاڵێکی چاره‌نوسسازه‌ بۆ هاوڵاتی به‌مه‌به‌ستی داماڵینی ئه‌و‌ پاکیزه‌ییه‌ی تادوێنێ به‌ باڵای چالاکییه‌ سیاسیه‌کاندا بڕابوو وه‌ ئه‌مڕۆش له‌ نمایشه‌کانی ده‌قه‌ رۆژنامه‌ییه‌کاندا خۆی ده‌رده‌خاته‌وه‌.

به‌ نه‌مانی متمانه‌ی هاوڵاتی به‌ رۆژنامه‌نوس چیتر رۆژنامه‌گه‌ری داده‌بڕێت له‌وه‌ی توانای ئه‌وه‌ی هه‌بێت که‌ ببێته‌ بانگه‌شیه‌کی دیاریکراو و به‌رژه‌وه‌ندیه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی فراوان که‌ ته‌نها لێکدانه‌وه‌یه‌کی داتاکان و پرۆسه‌یه‌کی سانا و ئاشکرای دروستکردن و بانگدانی زانیاری بێت. ئه‌م دۆخه‌ رۆژنامه‌گه‌ری و رۆژنامه‌نوس ده‌کاته‌ دیوێکیتری سیاسه‌ت و سیاسه‌تمه‌دار و رۆژنامه‌گه‌ری داده‌بڕێت له‌ پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێنانی رای گشتی و ده‌یکاته‌ کاره‌کته‌رێکی بزوێندراو له‌ سێبه‌ری بێده‌نگی سیاسه‌تمه‌داردا.

ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ ناته‌ندروسته‌ی رۆژنامه‌نوس و سیاسه‌تمه‌دار وا ده‌کات که‌ چیتر کێشه‌ی رۆژنامه‌گه‌ری له‌گه‌ڵ سنوری تواناکانی وشه‌ و ده‌رخستنی لایه‌نه‌ تاریکراوه‌کان و په‌راوێزکراوه‌کاندا نییه‌ هێنده‌ی زاده‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی رۆژنامه‌نوس و بێده‌نگی سیاسه‌تمه‌داره‌‌. بۆیه‌ سه‌یر نییه‌ کاتێک سیاسه‌تمه‌داره‌کان ده‌دوێن رۆژنامه‌نوسان بێده‌نگ ده‌بن و کاتێک سیاسه‌تمه‌دار له‌ قسه‌ ده‌بێته‌وه‌ رۆژنامه‌نوس ده‌ست ده‌کاته‌وه‌ به‌ نوسین.
لێره‌دا مه‌به‌ست له‌نوسین و قسه‌کردن نییه‌ وه‌ک ته‌نها کرده‌یه‌کی فیسیۆلۆجی به‌ڵکو مه‌به‌ست له‌ چۆنێتی هه‌ڵبژاردنی بابه‌ت و ئاماده‌یی و داکۆکییه‌ له‌ کام ئارگومێنت‌. ورده‌کاری ئه‌م پرۆتۆکۆله‌ شاره‌وه‌یه‌ی رۆژنامه‌نوس و سیاسه‌تمه‌دار ده‌کرێت هه‌روا له‌دوره‌وه‌ نه‌توانین په‌ی به‌سه‌رجه‌می به‌رین به‌ڵام ده‌کرێت هه‌ڵوێسته‌یه‌ک له‌سه‌ر سێ لایه‌نی ده‌رکه‌وتنی ئه‌و پرۆتۆکۆله‌بگرین.

لایه‌نی یه‌که‌م: په‌یوه‌ندی سیاسه‌تمه‌دار و رۆژنامه‌نوسه‌ سه‌باره‌ت به‌ داتاکان و پرۆسه‌ی دروستکردنی زانیاری.
له‌که‌شێکی سیاسی ئه‌وتۆدا که‌له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ک بێت شه‌فافییه‌ت ده‌سته‌به‌رنییه‌ سه‌باره‌ت به‌ ده‌سه‌لاتی ئیداری و سیاسی و چالاکییه‌ ئابووریه‌کان، به‌ده‌ستهێنانی زانیاری له‌لایه‌ن رۆژنامه‌نوسه‌وه‌ کارێکی گومانلێکراوه‌.
سه‌رباری گومان له‌ دزه‌کردنی زانیاری و به‌ڵگه‌کانیش هه‌ڵبژاردنی کام به‌ڵگه‌و زانیاری ده‌درێته‌ رۆژنامه‌نوسان له‌خۆیدا جێگای پرسیاره‌و ئه‌ڵقه‌یه‌کی تۆکمه‌ی گرێدانی رۆژنامه‌نوس و سیاسه‌تمه‌داره‌.

لایه‌نی دووه‌م: په‌ل هاویشتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی بۆ ناو کایه‌ی رۆژنامه‌گه‌ری ئه‌هلی له‌ ئاکامدا دروستبوونی چه‌ندین دام و ده‌زگای لێکه‌وته‌وه‌ که له‌ توانایدا هه‌یه‌‌ بۆ ماوه‌یه‌ک درێژه‌ به‌شه‌ری ساردی کاراکته‌ره‌ رکابه‌ره‌کانی ناو ژیانی سیاسی بدات و هاوکاتیش رۆژنامه‌نوسیش له‌ژێر گوشاری بژێوی و ره‌خساندنی هه‌ل و مه‌رجی پێویست بۆ به‌دیهێنانی ئومێده‌کاندا، ده‌سته‌مۆ بکات و وه‌ک گه‌ره‌نتیه‌ک رۆڵبگێڕێ بۆ مسۆگه‌رکردنی پرۆسه‌ی کێوماڵکردنی ئه‌ندێشه‌ی هاوڵاتی.له‌ ئه‌نجامی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌دا هیچکه‌س هێنده‌ی رۆژنامه‌نوس ده‌سته‌وسان نابێت‌ له‌ ئاست ئۆرگانه‌کانی رۆژنامه‌گه‌ریدا که‌ خۆیان به‌رهه‌می چه‌ند پێداویستییه‌کی ماددی ئاماده‌ن وه‌ک ده‌زگا و خاوه‌نی چه‌ند ویستێکی مانه‌وه‌ن‌ (خۆژیاندن) وه‌ک مه‌رامی بژێوییه‌کی باش. هیچ لایه‌نێکیش هێنده‌ی سیاسه‌تمه‌دار کاری مه‌یسه‌ر نابێت له‌ رێگای به‌رده‌وامیدان به‌ گوتاری سیاسی خۆی له‌هه‌مبه‌ر رکه‌به‌ره‌کانی و رای گشتیشدا.

لایه‌نی سێه‌م: په‌راوێزکردنی چالاکی و کاراکته‌ره‌ زانستییه‌کان له‌ ده‌زگاکانی رۆژنامه‌گه‌ریدا و به‌ ناوه‌ندکردنی ده‌زگا رۆژنامه‌گه‌رییه‌کان، له‌بری داموده‌زگاکانی توێژینه‌وه‌ و زانکۆکان، له‌ سیستێمی حوکمڕانی و دانانی ئه‌جێندای ده‌زگاکانی حکومه‌تدا، پرۆسه‌یه‌کی ته‌بای نێوان رۆژنامه‌گه‌ری و ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌. له‌ئاکامدا رۆژنامه‌گه‌ری و رۆژنامه‌نوس ده‌که‌ونه‌ ناوه‌نده‌وه‌ و له‌بری ده‌زگا زانستییه‌کان ده‌بنه‌ شیکه‌ره‌وه‌ و تایبه‌تمه‌ند و کاریگه‌ریان له‌سه‌ر دروستکردنی رای گشتی زۆرتر ده‌بێت له‌ ئه‌ندازه‌ی شیاو.

ترسی رۆژنامه‌گه‌ری کاتێک له‌ ترس و دڵه‌راوکێی دۆزینه‌وه‌ی داتا په‌راوێزخراوه‌کانه‌وه‌‌ ده‌گۆڕێت بۆ دڵه‌راوکێیه‌ک سه‌باره‌ت به‌ خۆنزیککردنه‌وه‌ له‌ کاره‌کته‌ره‌کانی ده‌سه‌ڵات و دوباره‌کردنه‌وه‌ و به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی دۆخی "باو" و هه‌نوکه‌یی و به‌ده‌ستهێنانی بژێوی، ئه‌و کات رۆژنامه‌گه‌ری ده‌بێته‌ سته‌مکار و داگیرکه‌ری کایه‌ گشتییه‌کان و ده‌بێته‌ ئاماده‌ییه‌کی پڕاوپڕی قه‌واره‌ی ده‌سه‌ڵاتی باوو به‌شداریکه‌ری به‌ ئاگایانه‌ له‌ پرۆسه‌ی په‌راوێزکردندا.ئه‌م خۆدانه‌ پاڵ ده‌سه‌ڵاته‌ رۆژنامه‌گه‌ری دوورده‌خاته‌وه‌ له‌ مه‌رجه‌کانی دیالۆگی عه‌قڵانی و ده‌یکاته‌ شێوێنه‌ری داتاکان و داڕشتنێکی خه‌ڵه‌تێنه‌رانه‌ی زانیارییه‌کان که‌ ئاکام رۆژنامه‌گه‌ری ده‌بێته‌ به‌شێک له‌ده‌سه‌ڵاتی "باو" و به‌شێکی بێبه‌رهه‌می کایه‌ گشتییه‌کان.

گوزه‌رکردنی ئومێدێک بۆ هێنانه‌کایه‌ی بارودۆخێکی دوور له‌ قۆرخ و پاوانکردنی ئه‌ندێشه‌و پیداویستییه‌کان له‌پێشتردا به‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسیدا و پاش ئه‌ویش و له‌ئێستادا به‌ رۆژنامه‌گه‌ریدا، ده‌که‌وێته‌ به‌رده‌م هه‌ڵوێسته‌یه‌کی نوێ بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگا چاره‌یه‌ک بۆ ده‌ربازبوون له‌و وێنه‌ نا واقیعیانه‌ی که‌ به‌رهه‌مده‌هێنرێن. ئاکام کامانه‌ن ئه‌و ستراتیژانه‌ی هاوڵاتی له‌به‌رده‌ستیدایه‌ بۆ گوزه‌رپێکردنی ئه‌و ئومێده‌ به‌ ته‌نگه‌ژه‌کانداو دواتریش رزگارکردنی کایه‌ی گشتی له‌ پرۆتۆکۆله‌ شاراوه‌کان؟

به‌ڕای من به‌شداری هاوڵاتی له‌ دروستکردنی فشار له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ئیداری و سیاسی به‌مه‌به‌ستی ئاوه‌ڵاکردنی ئه‌و ده‌رگایانه‌ی به‌چه‌ندین به‌رژه‌وه‌ندی ده‌سته‌بژێری سیاسی و ئابوری کڵۆمکراوه‌ مه‌رجی سه‌ره‌کییه‌ بۆ سه‌ره‌تایه‌کی ته‌ندروست بۆ ئازادکردنی ئه‌ندێشه‌ی خۆیان وه‌ک هاوڵاتیان و کایه‌ گشتییه‌کانیش وه‌ک پانتاییه‌کی دیالۆگ و به‌ریه‌ککه‌وتن، هاوکاتیش گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ده‌ق و رۆژنامه‌نوس بۆ ئه‌و ده‌زگایانه‌ی رۆژنامه‌نوس کاری تیاداده‌کات و هه‌وڵدان بۆ راڤه‌کردنی وتار و هه‌واڵ و زانیارییه‌کان له‌ سۆنگه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی داه‌زگاکانه‌وه‌ ده‌کرێت له‌زۆربه‌ی کاتدا کۆمه‌ک بکات به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌وجۆره‌ له‌ پرۆتۆکۆله‌ شاراوانه‌. . به‌واتایه‌کی تر ئازادبوونی ئه‌ندێشه‌ و زانیارییه‌کانی هاوڵاتی به‌ ته‌ماشاکردنێکی ره‌خنه‌یی له‌ لایه‌نه‌کانی دروستکه‌ری رای گشتی، یارمه‌تیده‌ری زیادبوونی خواستی سه‌رجه‌م به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیاوازه‌کانه‌ له‌سه‌ر شه‌فافییه‌تی ده‌سه‌ڵاتی ئیداری و سیاسی و پابه‌ندکردنی مۆراڵی و فکری رۆژنامه‌نوس به‌و ده‌قه‌ یه‌ک له‌دوای یه‌کانه‌وه‌ که‌ به‌رهه‌می ده‌هێنێت.

هه‌رچه‌ند ئه‌م ستراتیژانه‌ ده‌کرێت وه‌ک دۆخێکی نمونه‌یی یان هه‌وڵدان بۆ گه‌شتن به‌دۆخێکی نمو‌نه‌یی ته‌ماشابکرێن، به‌ڵام له‌خۆیدا ستراتیژێکی به‌به‌رهه‌من بۆ به‌رده‌وامبوون و ئاماده‌یی ئه‌و ئومێده‌ و به‌ گومان وه‌رگرتنی بارودۆخی هه‌نوکه‌یی و ره‌تکردنه‌وه‌ی و هێنانه‌کایه‌ی جێگره‌وه‌یه‌ک بۆ هه‌ر ئاماده‌ییه‌کی نه‌شیاو بۆ په‌یوه‌ندییه‌ ده‌سه‌ڵا‌تییه‌کان.


رۆبیتان کاکه‌زاڵ
30-12-2009
سلێمانی
چاپكردنی ئه‌م بابه‌ته‌ ناردنی ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێیه‌ك

بۆچوون له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ بنووسه‌

ناو:
ئیمه‌یل:



تكایه‌ له‌ كاتی بۆچوون نووسین دا ئه‌م خاڵانه‌ له‌به‌ر چاو بگره‌:
١ – پێویسته‌ نوسینه‌که‌ت له‌(٧٥٠) پیت تێپه‌ڕنه‌کات.
٢ – پێویسته‌ نوسینه‌که‌ت ڕه‌چاوی کارنامه‌ی ده‌زگای شرۆڤه‌ بکات ، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ شرۆڤه ‌مافی پێداچونه‌وه‌ وگونجاندنی نوسینه‌که‌ی هه‌یه‌.
٣ – شرۆڤه‌ بۆی هه‌یه‌ نوسینه‌کان بۆ مه‌به‌ستی رۆژنامه‌وانی و توێژینه‌وه‌ به‌کاربهێنێت‌.


 
گوتاری سه‌رکرده‌کان به‌رامبه‌ر به‌یه‌کدی به‌سود وقازانجی کێ ده‌شکێته‌وه‌ !؟
گه‌ل
پارته‌سیاسییه‌کان
دوژمنانی گه‌لی کورد
شرۆڤه‌ : بۆی هه‌یه‌ ئه‌نجامه‌کانی ئه‌م ده‌نگدانه‌ بۆکاری رۆژنامه‌گه‌ری وتوێژینه‌وه‌ به‌کاربهێنێت


بۆمان بنووسه‌ده‌نگی





 




ئه‌میر قادر












دۆسیه‌




ته‌وه‌ر




ڕاپۆرتی شیكاری




بابه‌تی هه‌ڵبژارده‌














 
ئه‌ودیوی ڕووداوه‌كان ڕێكلام و ئاگاداری هه‌مه‌ڕه‌نگ
له‌ ئه‌وروپاوه‌
وێنه‌یه‌ک بۆ نوسینه‌وه‌ی مێژوو!؟
ئه‌مرۆ له‌پاش تێپه‌ربوونی زیاتر له‌ سی ساڵ به‌سه‌ر مێژووی گرتنی ئه‌و وێنه‌یه‌ و له‌پاش له‌سه‌ر ژیان نه‌مانی هه‌ردوو کاره‌کته‌ری سه‌ره‌کی ئه‌م وێنه‌یه‌ ( سه‌دام حسێن ) سه‌رۆکی پێشوی له‌سێداره‌دراو و مه‌لا مسته‌فای بارزانی سه‌رۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان

پێشبینی ده‌کرێت( هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د) سکرتێری کۆنگره‌ی سێهه‌می( ی.ن.ک )بێت !؟
پرسی شرۆڤه‌ :
هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د که‌ خێزانی جه‌لال تاڵه‌بانی سکرتێری یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستانه‌و خانمی یه‌که‌می ئێراقه‌ زۆرترین ده‌نگی به‌ده‌ست هێناوه‌ ، تێدا له‌ % 30 ده‌نگه‌کانی بۆخۆی مسۆگه‌رکردووه

پۆزش: به‌ڕێوبه‌ریه‌تی به‌شی ته‌کنیک له‌ده‌زگای شرۆڤه‌دا، داوای لێبوردن له‌خوێنه‌رانی ده‌کات ..
له‌گه‌ڵ ڕێز وخۆشه‌ویستی
به‌شی ته‌کنیک
له‌ده‌زگای شرۆڤه‌دا

ڕێبه‌ری شرۆڤه‌ بۆ مێدیای ئه‌لیکترۆنی
لاپه‌ڕه‌ی ڕیکلام و ئاگاداری له‌سه‌ر داوی زۆری ‌ خوێنه‌رانی شرۆڤه‌ ـ لاپه‌ڕه‌ی ڕیکلام وئاگاداری ڕێبه‌رێک بۆ مێدییای ئه‌لیکترۆنی ئاماده‌ده‌کات ، لێره‌وه‌ ده‌توانن سه‌ردانی ڕێبه‌ری ڕۆژنامه‌وانی شرۆڤه‌ بۆ مێدییای ئه‌لیکترۆنی بکه‌ن ، به‌هیوای سود لێوه‌رگرتن

سڵاوه‌که‌ی تاڵه‌بانی و سڵاوه‌که‌ی هیتله‌ر !
  • تایبه‌ت به‌شرۆڤه‌
  • ئه‌م جۆره‌ وه‌ستانه‌ی مام جه‌لال و به‌م شێوازه‌ سڵاوکردنه‌ چه‌ندێک له‌و سڵاوکردنه‌ی هێتله‌ر ده‌چێت که‌هیتله‌رله‌گه‌لی ئه‌ڵمانی ده‌کرد .! به‌ڕای تۆمام جه‌لال له‌م وێنه‌یه‌داتوڕه‌یه‌یان ئازاری قاچیه‌تی واده‌کات که‌ توڕه‌یی به‌ڕوخسارییه‌وه‌‌

    به‌رهه‌م ساڵح و هوشیارزێباری له‌گه‌شتێکی سه‌رۆکایه‌تیدا..
  • تایبه‌ت ـ شرۆڤه‌
  • ئه‌وکوپه‌چایه‌ی که‌ لێوانی به‌رهه‌م سالح وهوشیارزێباریدایه‌ هی کامیانه‌؟ ـ به‌رای تۆ به‌رهه‌م سالح ده‌یه‌وێت چی به‌ هوشیار زێباری بڵێت ؟ ئایا هۆشیار زێباری ئاگای

    چارلی چاپلین... نامه‌یه‌ک بۆ کچه‌که‌م
    و ـ ساڤیا چارلی چاپلن له‌و نامه‌یه‌دا که‌ بۆ کچه‌که‌ی نوسیوه‌ هاتوه‌ : چاکتر وایه‌ باسی تۆ بکه‌ین. ناوی من پاشگری ناوی تۆیه‌- چاپلین- هه‌ر به‌م ناوه‌وه‌ چل ساڵ خه‌ڵکی سه‌رزه‌وێم پێکه‌ناند و زۆرتر له‌وه‌ی که‌ ئه‌وان پێکه‌نین، خۆم گریام.

    هه‌ڵبژاردنه‌كانی پارتی سۆسیالیستی فه‌‌ڕه‌‌نسی و لێكچوون و به‌راورد له‌گه‌‌ڵ یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان
    دلۆڤان سه‌رسپیبۆ ئه م بابه‌ته له‌م ساته‌دا و سه‌رنجدانی هه‌ندێ بیروڕای جیاوازو تایبه ت ده‌رباره‌ی كێشه‌كانی نێو پارتی سۆسیالیستی فه ڕه‌نسی و له‌یه‌ك چوونی كێشه و گیروگرفته كانی نێو ئه‌م پارته له‌گه‌ڵ [ی. ن. ك] دا، به هۆی هاوكێشه‌ی تایبه‌ته‌وه كه ئه‌م دوو پارته ئه‌ندامن له ئه‌نترناسیونال سۆسیالیست


      په‌یوه‌ندی     گه‌له‌ری      ئه‌ودیوی ڕووداوه‌كان     سۆنگه‌     ٥٢ هه‌فته‌     ئه‌رشیف     بۆمان بنووسه‌ ‌      نووسه‌ران      پێگه‌

    بۆ هیچ ماڵپه‌ڕ و ده‌زگایه‌ك نییه‌ بابه‌ته‌كانی شرۆڤه‌ بڵاو بكاته‌وه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ تووشی لێپرسینه‌وه‌ی یاسایی ده‌بێت.
    Shrova © 2007 - 2008 All Rights Reserved